ELSA Leiden
Dutch Dutch

Waarom naamswijziging vrijwel onmogelijk is in Nederland
Sebastian Cornielje

Sinds de huidige regelingen omtrent de wijziging van een persoon zijn naam vanaf 1997 zijn ingegaan is er een gesloten stelsel van gevallen waarin een persoon zijn voor- of achternaam kan wijzigen. Zo’n gesloten systeem is in principe natuurlijk geen probleem, in veel gevallen schept dat alleen maar meer duidelijkheid, heeft het administratieve voordelen en is er altijd een restcategorie voor uitschieters. Maar niks van dat al is helaas terug te vinden in de voornoemde regelingen, waarom niet? In dit artikel zal getracht worden deze vraag te beantwoorden, waarbij ook een vergelijkend perspectief wordt toegepast jegens landen met een andersoortige rechtsorde.

Vroeger was alles beter, een uitspraak waar naar redelijkheid veel over valt te twisten, maar met betrekking tot het wijzigen van iemand zijn of haar naam zal eenieder in dit geval instemmen. Bij of buiten koninklijk besluit kon men met enig gemak, mits voorzien van een behoorlijk netwerk binnen de overheid of de elite, zijn of haar naam wijzigen, veelal werd dit gedaan om een dubbele naam te creëren. Zo werd er aan het einde van de geslachtsnaam het goed van de familie toegevoegd, danwel voor de naam de geslachtsnaam van de moeder. Of dit uit hoofde van onderscheid binnen de familie, standsbesef of snobisme werd gedaan is voor de vraag niet relevant, wel is dit onderdeel van de geschiedenis interessant, aangezien het een van de enkele dingen is die zowel voorkwam in de wetgeving van voorheen als de huidige regeling.

Wat men kan opmerken is dat er bij hevige uitzondering echter gebruik kan worden gemaakt van de toevoeging van een achternaam, enkel bij uitsterven van de moeders familie of als de dubbele geslachtsnaam al meer dan 200 jaar in de familie onafgebroken wordt gevoerd. Tamelijk uitzonderlijke gevallen dus, het is ook geen toeval, bij de toelichting stelt de wetgever ook vast dat de regelingen zo zijn gemaakt dat het enkel bij uitzondering mogelijk is om iemands naam te wijzigen.

Dit is in landen met common law wel anders, in Ierland en Groot-Brittannië bijvoorbeeld kan men zonder moeite een deed poll tekenen, een simpele verklaring waar een enkele getuigen bij te pas komt om rechtsgeldig te zijn, waarna diegene diens naam heeft gewijzigd. Wel moet de persoon ervoor zorgen niet meer de oude naam te gebruiken, anders kan de geldigheid van de deed poll in het gedrang komen. Zelfs voor buitenlanders is het mogelijk zo’n deed poll te ondertekenen en is daarna ook rechtsgeldig binnen het territorium van dat land. Nederland meldt echter expliciet op de site van de rijksoverheid de deed poll niet te erkennen.

Of deze houding van Nederland rechtmatig is, blijkt eveneens een onderwerp van discussie. Zo zijn er al twintig jaar lang rechtszaken geweest bij het Hof van de Europese Unie inzake het niet erkennen van iemand zijn naamswijziging. Sommige zijn toegewezen, anderen niet, veelal een kwestie van nuance, maar in 2016 is er een uitspraak geweest die wat meer opheldering schept over deze kwestie. Zo heeft het Hof geconcludeerd dat van de vier argumenten die in dit geval Duitsland, een vergelijkbare lastpost op het gebied van naamswijzigingen, er een enkele gegrond is verklaard.

Dat de wijziging vanuit het buitenland niet vanuit de wijziging van persoonlijke staat voortvloeit, bijvoorbeeld een huwelijk, maar een vrijwillige keuze is, doet niet af aan de geldigheid van de wijziging binnen de EU, aldus het Hof. Dat de continuïteit van de naam in het gedrang komt is evenmin een voldoende zwaarwegend argument in de zaak uit 2016, enkel omdat de openbare orde werd verstoord omdat de persoon in casu een adellijke titel in zijn gewijzigde naam had toegevoegd, werd diens vordering afgewezen. Evenwel is het Hof van mening dat elk land naar de omstandigheden van het geval moet kijken, en dus niet a priori op hun website te kennen geven dat een erkenning met een deed poll wordt afgewezen. Dat onze beste Peter Mark Emanuel Graf von Wolffersdorff Freiherr von Bogendorff zijn bombastische naam niet mocht houden kwam dus enkel door de titel Freiherr, aangezien zulks in strijd is met de Duitse wetgeving.

Ook in Nederland is er rechtspraak die nuance schept, zo is de Amsterdamse visie uit 2015 van mening dat een administratieve wijziging zoals een deed poll niet geldig is, maar een gerechtelijke wijziging uit het buitenland moet wel erkend worden. De doctrine is eveneens van mening dat het huidige rechtsregime te strikt is en zich toleranter moet opstellen.

Kortom is er geen duidelijk antwoord waarom Nederland zo stellig tegen het wijzigen van de naam is. Ze is er tenminste wel eerlijk over, ongeacht of dit nu tegen de EU-rechtspraak in is of niet.